Τη Δευτέρα 15 Δεκεμβρίου 2025, ο Όμιλος Παλαιογραφίας πραγματοποίησε εκπαιδευτική επίσκεψη στη Σταυροπηγιακή Μονή Βλατάδων, στην περιοχή της Άνω Πόλης της Θεσσαλονίκης. Τον Όμιλο υποδέχθηκε η κ. Ιωάννα Κλιάρη, υπεύθυνη των εκπαιδευτικών προγραμμάτων του Πατριαρχικού Ιδρύματος Πατερικών Μελετών, στη σκέπη του οποίου υλοποιείται το πρόγραμμα. Συνεργαζόμενο το σχολείο μας με το ίδρυμα και την κα Κλιάρη για τρίτη συνεχή χρονιά, και γνωρίζοντας την καινοτόμο παιδαγωγική της προσέγγιση, ήταν αναμενόμενο ότι η ξενάγηση θα βασιζόταν στον διάλογο, στη συνεργασία και στη βιωματική προσέγγιση της γνώσης, με τους μαθητές να αντιμετωπίζονται ως ενεργοί συμμετέχοντες και όχι ως παθητικοί ακροατές.

Η Μονή Βλατάδων, το μοναδικό μοναστήρι της βυζαντινής περιόδου της Θεσσαλονίκης που εξακολουθεί να λειτουργεί μέχρι σήμερα, αποτελεί Μνημείο Παγκόσμιας Πολιτιστικής Κληρονομιάς της UNESCO. Ήδη από την πύλη εισόδου του Ναού, η κ. Κλιάρη κάλεσε τα παιδιά να παρατηρήσουν και να ανακαλύψουν τη μοναδικότητα του χώρου, εστιάζοντας στη σχετική πινακίδα της UNESCO, δίνοντας, έτσι, το έναυσμα για μια ξενάγηση που ξεκίνησε με ενεργή παρατήρηση και προβληματισμό.

Στη συνέχεια, ακολούθησε περιήγηση στον προαύλιο χώρο της μονής, ανάμεσα σε ελιές, δέντρα και πλούσια βλάστηση, με την παρουσία περιστεριών, παγωνιών και γαϊδουριών να συνθέτει ένα ιδιαίτερο φυσικό περιβάλλον. Η κ. Κλιάρη εξήγησε τον συμβολισμό των ζώων στη χριστιανική και βυζαντινή παράδοση, συνδέοντας τη φύση με την πνευματικότητα του χώρου.

Στον εξωτερικό χώρο του Ναού, οι μαθητές ενημερώθηκαν για το βυζαντινό ημερολόγιο, αναρτημένο στην πρόσοψη του Ναού, το οποίο ακολουθεί αρίθμηση με ελληνικά γράμματα. Η παρουσίαση αυτή έδωσε την ευκαιρία να συνδεθεί άμεσα η επίσκεψη με το αντικείμενο της Παλαιογραφίας. Επίσης, η κ. Κλιάρη έδειξε στα παιδιά-τους συνεργάτες της- όπως η ίδια δήλωσε ότι τα θεωρεί- και το σήμαντρο, μιλώντας για τον συμβολισμό των χτυπημάτων του και τον ρόλο του στη μοναστηριακή ζωή, καθώς και την αυθεντική μαρμάρινη κολόνα. Στάση κάναμε στη βρύση με επιγραφή γραμμένη σε καρκινική γραφή στην οποία ήταν χαραγμένη η γνωστή φράση «ΝΙΨΟΝ ΑΝΟΜΗΜΑΤΑ ΜΗ ΜΟΝΑΝ ΟΨΙΝ». 

Η είσοδος στον ναό δημιούργησε αμέσως ένα κλίμα κατάνυξης, το οποίο έγινε αισθητό από όλους. Εντός του ναού, η κα. Κλιάρη αναφέρθηκε στην ιστορία του μνημείου, στα διαφορετικά μέρη του, στα υλικά κατασκευής, αλλά και στα μέτρα αντισεισμικής προστασίας που είχαν ληφθεί, ήδη, από την εποχή της ανέγερσής του, αναδεικνύοντας τη γνώση και τη φροντίδα των βυζαντινών μαστόρων.

Κορυφαία στιγμή της επίσκεψης για τα παιδιά του Ομίλου Παλαιογραφίας υπήρξε η επίδειξη του Κώδικα 54 της Μονής Βλατάδων, ο οποίος περιλαμβάνει Λειτουργία του Ιωάννη Χρυσοστόμου. Η κ. Κλιάρη παρουσίασε το εξώφυλλο του χειρογράφου, κατασκευασμένο από δέρμα αγελάδας, και έδωσε στους μαθητές τη δυνατότητα να το κρατήσουν στα χέρια τους. Ιδιαίτερη αναφορά έγινε στα αρχιγράμματα των χειρογράφων, επισημαίνοντας ότι αποτελούν έργα τέχνης με αισθητική και συμβολική αξία. Τα παιδιά το περιεργάστηκαν με προσοχή, άγγιξαν το παχύ και σκληρό χαρτί, αισθάνθηκαν την υφή του και άκουσαν τον χαρακτηριστικό ήχο των φύλλων, βιώνοντας μια σπάνια και αυθεντική εμπειρία επαφής με το χειρόγραφο.

Επιπλέον, παρουσίασε διαφάνειες με ψηφιοποιημένα χειρόγραφα, κάνοντας ιδιαίτερη αναφορά στο εικονογραφημένο χειρόγραφο του Διοσκουρίδη, επισημαίνοντας τη σημασία του τόσο για την ιστορία της ιατρικής. Μας έδειξε και φιλμ με χειρόγραφα, τα οποία φυλάσσονται σε 16.000 κυλίνδρους, μήκους 250 μέτρων ο καθένας.

Στο τέλος της επίσκεψης, η κ. Κλιάρη προσέφερε στα παιδιά και στις συνοδούς εκπαιδευτικούς τους ένα βιβλίο ως αναμνηστικό της συνάντησης. Ο Όμιλος, σε ένδειξη ευχαριστίας, της προσέφερε λεύκωμα με μουσεία της Ελλάδας, συνοδευόμενο από αφιέρωση.

Η εκπαιδευτική αυτή επίσκεψη αποτέλεσε μια ξεχωριστή εμπειρία για τα παιδιά του Ομίλου Παλαιογραφίας, καθώς τους έδωσε την ευκαιρία να έρθουν σε άμεση επαφή με τον χώρο, τα μνημεία και τα χειρόγραφα, μετατρέποντας τη γνώση σε βίωμα. Μέσα από τον διάλογο, την παρατήρηση και τη συμμετοχή, η παλαιογραφία και η βυζαντινή παράδοση ζωντάνεψαν, αφήνοντας σε όλους πολύτιμα ερεθίσματα και αναμνήσεις που θα τους συνοδεύουν στη μαθησιακή και πνευματική τους πορεία.

Τους μαθητές/τρίες συνόδευσαν οι υπεύθυνες του Ομίλου Παλαιογραφίας φιλόλογοι, κα Αναστασιάδου Βασιλική και κα Πιστικίδου Ελένη.